Hepatit Nedir ?
Karaciğerin mikrobik (hepatit virüsleri), toksik (ilaç ve diğer kimyasal maddeler) veya diğer nedenlerle oluşan iltihabi reaksiyonudur.
Yenidoğan bebeklerde görülen sarılık, Safra kesesi taşı nedeniyle olan sarılık veya başka nedene bağlı olarak karaciğer bozukluğu oluşmasına bağlı olarak görülen sarılık Viral hepatit yani bulaşıcı sarılık değildir.

Viral hepatitler (Bulaşıcı sarılık) hangi mikroplarla oluşur ?
Viral hepatitler, hepatit virüsleri (A,B,C,D:Delta,E, G virüsleri) veya daha nadir olarak diğer hastalıkların nedeni olan virüslerle (Herpes, EBV, CMV virüs vs) meydana gelir.
Viral hepatitler bulaşıcı mıdır ?
Bütün viral hepatitler bulaşıcıdır, ancak bulaşma yolları ve bulaşma kapasiteleri farklıdır. A ve E hepatitleri esas olarak yiyecek-içeceklerle; B, C, D ve G hepatitleri ise kan yolu ile, kanla ve vücut sıvıları ile bulaşmış materyalle veya yakın temaslarla geçebilir.
Viral hepatitler nasıl bulaşır ?
Kan nakli, Kan ile yakın temas gerektiren işte çalışma (doktor,hemşire, laborant gibi), İğne yaralanmaları, Damar yolundan ilaç kullanımı (enjektör paylaşımı), Uygun şekilde steril edilmeyen malzemelerle yapılan diş çekimi ve diş tedavisi girişimleri, Uygun şekilde steril edilmeyen malzemelerle yapılan cerrahi girişimler, Hemodiyaliz (böbreklerin yeterince çalışmaması nedeniyle belli aralıklarla cihaza bağlanarak kandaki zehirli maddelerin uzaklaştırılması), Cinsel temas (her iki cinsle ve hem homoseksüel hem Heteroseksüel ilişki), Anal-oral seks, Doğum sırasında anneden bebeğe bulaşma, Aile içi yakın temas, Kulak deldirtme , Akupunktur / dövme/ hızma vb.
Hepatitle sarılık aynı hastalık mıdır?
Ülkemizde hepatitler sarılık adıyla bilinmekte, ayrıca gizli sarılık, bulaşıcı sarılık, mikrobik sarılık, kara sarılık  gibi isimlerle de tanımlanmaktadır Hepatitli hastalarda sarılık görülebilir, ancak çoğu hasta gözle görülür sarılık olmadan da hastalığı geçirebilir.
Hepatitlerin belirtileri nelerdir?
Belirtiler hepatit mikrobunun tipinden çok hastalığın seyrine göre değişiklikler gösterir. Hepatit bazı hastalarda hiçbir belirti vermeden ve sarılık oluşmadan geçirilebilir (asemptomatik=belirtisiz hepatit, anikterik=sarılıksız hepatit). Bazı hastalarda ise halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kusma, eklem ağrıları, kaşıntı, göz aklarında ve ciltte sararma,ateş gibi belirtilerin tümü ya da bir kısmı görülebiliri Eğer sarılık meydana çıkmamışsa bu belirtiler kolaylıkla başka hastalıklarla karıştırılabilir.
Sarılık nedir, nasıl belirir?
Sarılık kan hücrelerinden alyuvarların (kırmızı kan hücreleri) parçalanması ile ortaya çıkan ve bilirubin denen maddenin kanda birikmesi ile oluşur. Normalde bilirubin karaciğerden safraya atılmakta, böylece kanda birikmemektedir. Hepatitlerde bu işleyiş düzeni bozulduğundan bilirubin kanda birikmeye başlar. Sarılık gelişirken öncelikle idrar renginin koyulaştığı hissedilir.  Hafif sarılıklarda sadece göz akları  sararır.  Bilirubin  miktarı   arttıkça  bütün  cilt sarı  bir renk alır.
Hepatit tanısı nasıl konulur?
Muayene bulguları, sarılık olsa bile tanı için yeterli değildir. Karaciğer hasarını gösteren ALT, AST gibi testler ve bilirubin düzeyini bilmek gerekir. Hepatit tanısı konulmasından sonra ikinci aşama sarılığın nedenini belirlemektir.
Hepatit etkeninin belirlenmesinde hangi testler kullanılır  ?
Sarılıkların hangisi geçirilirse geçirilsin benzer bulgular oluşur ve kesin ayrım yani hangi tip hepatitin geçirildiği ancak kan tetkiki ile anlaşılır.
Yapılan kan tetkikleri ile o sırada hangi tip sarılığın geçirildiği kolaylıkla ve genellikle aynı gün içinde saptanabilir.
Hepatit etkeninin saptanmasında ELISA =EIA yöntemi denen test yöntemi sıklıkla kullanılmaktadır. Bu yöntem hepatitlerin yanı sıra AIDS hastalığı, kızamık, kabakulak, kızamıkçık, toksoplasmoz gibi pek çok hastalığın teşhisinde de  kullanılan bir yöntemin adıdır. Bu test ilk kez halk tarafından AIDS testi olarak duyulduğu için yanlış olarak sanki sadece AIDS testine has bir test olarak düşünülmektedir. Oysa ELISA sadece uygulanan yöntemin adıdır.
Hangi tip hepatitler kalıcı bir karaciğer hastalığı yapabilir?
Esas olarak B ve C tipi kalıcı (kronik) karaciÄŸer hastalığı yapar. Delta hepatiti sadece Hepatit B’li hastalarda görülür. G hepatiti kalıcı olabilir ise de klinik önemi tam olarak bilinmemektedir. A tipi hepatit kalıcı karaciÄŸer hastalığına yol açmaz.
Aktif olarak bulaşıcı sarılık geçirirken ne yapılması gerekir ?
Öncelikle yapılacak kan tetkikleriyle hastalığın tipi saptanmalıdır, çünkü uzun vadede sorun çıkıp çıkmayacağı sarılık tipiyle de yakın ilişkilidir. Bunun yanı sıra kandaki bilirubin düzeyi, karaciğer enzimleri ve diğer karaciğer fonksiyonları ile ilgili testler yapılmalıdır. Bu tetkiklerin sonucuna göre ve hastanın klinik durumunun ağırlığına göre hasta evde yatak istirahati ile belli aralarla kontrole gelmek üzere izlenebileceği gibi hastaneye yatırılması, bazı durumlarda ise yoğun bakım servisine kaldırılması gerekebilir.
A tipi sarılık genellikle çocukluk çağında geçirilir ve çoğu çocukta gözle görülür sarılık olmadan hastalık atlatılır, bu nedenle de farkına varılmayabilir. O sırada görülebilen ateş, halsizlik, bulantı-kusma gibi şikayetlere sarılık eşlik etmediği için çoğu zaman soğuk algınlığı olarak değerlendirilir. Gözle görülür sarılığı olan çocuklar da kan tetkiki sonucuna ve genel durumlarına göre çoğu zaman evde yatak istirahati ile hastalığı atlatabilirler. Ancak bu durumda da çocuğun yakından izlenmesi ve ateş yükselmesi, uykuya eğilim, şiddetli bulantı-kusma olması veya vücudunda kanamalar olması durumunda derhal hastaneye götürülmelidir. Çünkü A tipi sarılık hastalığının seyri sırasında bazı
komplikasyonlar gelişebilmektedir. Özellikle yaş ilerledikçe bu komplikasyonların görülme sıklığı daha fazla artmaktadır. Bu nedenle genç erişkin veya orta yaşta bir kişinin aktif olarak A tipi sarılık geçirmesi durumunda hastaneye yatırılarak izlenmesi daha doğrudur. A tipi sarılık hastalığı geçirenlerde eğer bir komplikasyon gelişmezse genellikle 1 hafta ile 1 ay arasında değişen sürelerde iyileşirler. Hastanın klinik bulguları tümüyle düzelip tetkikleri normale döndükten ve kanında koruyucu antikorlar oluştuktan sonra artık sorun kalmaz ve kişi bir daha hayatı boyunca A tipi sarılık geçirmez, çünkü bağışıklık kazanmıştır.
B tipi sarılık hastalarının da genellikle hastaneye yatırılarak izlenmeleri uygundur. Bu hastalığın seyri daha uzundur. Ayrıca B tipi sarılık hastalığı geçildikten sonra herkes bağışıklık kazanmayabilir ve kişilerin bir kısmı taşıyıcı olarak kalır. Bu durum kan tetkikleriyle zaman içinde belli olur.
C tipi sarılık hastalığının aktif olarak geçirildiğini saptamak genel olarak pek mümkün değildir. Çoğu zaman hastalığı geçirdikten çok sonra tesadüfen yapılan bir kan tetkiki sırasında bu durum saptanır.
C tipi sarılık bulaÅŸmasında en önemli yol kan naklidir ve özellikle 1990 yılından önceki herhangi bir tarihte bir veya daha fazla ünite kan nakli yapılmış kiÅŸilerin bu hastalıkla karşılaÅŸma durumlarının mutlaka tetkik edilmesi gereklidir. Çünkü C tipi sarılık esas olarak 1990′lı yıllardan itibaren tüm dünyada sorun oluÅŸturmaya baÅŸlamış ve ancak 1995′ten sonra kan nakli öncesinde C tipi sarılık için tetkik yapılmaya baÅŸlanmıştır.
Hastalık ne kadar uzarsa kronik hepatit gelişir?
Kronik hepatit sözcüğü 6 aydan daha uzun süre devam eden hepatitler için kullanılır.
Viral hepatitlerde kronikleşme ihtimali ne kadardır?
Bu hastalığın nedenine ve kiÅŸiye göre deÄŸiÅŸen bazı faktörlere baÄŸlıdır. Hepatit C de kronikleÅŸme ihtimali %80′den fazladır. EriÅŸkin hayatta geçirilen hepatit B de bu oran %10′dan azdır. Bunun aksine  çocukluk döneminde bu oran çok  daha yüksek olup özellikle annesi taşıyıcı olan bir bebeÄŸe doÄŸumda aşı ve hastalığa özel bir serum yapılmazsa bu bebeklerin % 90-95′i taşıyıcı olarak kalmakta, yine küçük çocukluk döneminde B tipi sarılık hastalığına yakalanan çocukların da büyük bir kısmı taşıyıcı kalmaktadır.
Taşıyıcı ve Hepatit arasındaki fark nedir?
Taşıyıcı sözcüğü daha çok bazı hepatit B’li hastalar için kullanılmaktadır. Kanlarında Hepatit B virüsünü bulunduruyor olmakla birlikte muayene bulgularında, karaciÄŸer fonksiyonlarında ve karaciÄŸer biyopsilerinde hiçbir hastalık belirtisi göstermeyen kiÅŸiler taşıyıcı=Asemptomatik taşıyıcı=Sessiz taşıyıcı olarak tanımlanırlar. Bu kiÅŸilerde aktif karaciÄŸer bozukluÄŸu ya da aktif karaciÄŸer hasarı yoktur. Bir baÅŸka deyiÅŸle virüs uykudadır, virüsle organizma birbirine zarar vermeden sessiz bir ÅŸekilde birlikte yaÅŸamaktadır.
Taşıyıcılar için herhangi bir risk var mıdır?
Bu kişilerde hastalığın aktif şekle dönüşmesi bütünüyle imkansız değildir. Bu nedenle belirli aralıklarla karaciğer fonksiyonlarının kontrol edilmesi ve muayenelerinin yapılması zorunludur.
Taşıyıcılar bulaştırıcı mıdır?
Evet. Bu  kişilerin yakın çevrelerinin hastalıktan korunmasında hepatitli olanlarla aynı yaklaşım izlenmelidir.
Hepatitlî hastaların yakın çevresindeki kişiler ne şekilde korunabilirler?
Koruma önlemleri öncelikle eş ve çocuklarını ve aynı ev ortamında bulunan kişileri kapsayacak şekilde planlanmalıdır İlk yapılması gereken bu kişilerin halen virüsle enfekte veya bağışık (enfeksiyonu geçirip iyileşmiş dolayısıyla bir kere daha bulaşmayacak olanlar) olup olmadıklarını tespitidir. Bundan sonraki aşamada aşı ve diğer koruma yöntemleri uygulanmalıdır. Sağlık Bakanlığı 1998 yılından beri tüm yenidoğan bebeklere ücretsiz olarak hepatit B aşısı yapmakta, ayrıca risk grubu kapsamında yer alan çok sayıda kişiye yine aşıyı ücretsiz olarak uygulamaktadır. Risk grubu kapsamında sağlık çalışanları, devamlı kan nakli yapılan kişiler, diyaliz hastaları, hepatit B taşıyıcısının yakın aile bireyleri, yetiştirme yurdu ve hapishanede kalanlar, uyuşturucu kullananlar, genelev kadınları vb yer almaktadır. Bu doğrultuda ailesinde hepatit B taşıyıcılığı olan ve yapılan testte hepatit B hastalığının henüz kendisine bulaşmamış olduğu saptanan bir kişi herhangi bir sağlık ocağına başvurduğunda ücretsiz olarak aşılanmaktadır.
Hepatit B taşıyıcı veya hepatit B hastası gebelerin durumu önceden saptanmaz ve bebeklerine doğumda aşı ile birlikte özel bir serum (Hepatit B hiperimmünglobulini) yapılmazsa bebeklerin %90 dan fazlası taşıyıcı kalabildiği için TÜM HAMİLE BAYANLARIN HBSAG TARAMA TESTİ YAPTIRMALARI VE RİSKLİ GRUBA GİREN HAMİLE BAYANLARIN GEBELİĞİN İLERLEYEN SAFHALARINDA BU TESTİ TEKRARLATMALARI GEREKMEKTEDİR.

Kaynak:

Viral Hepatitle Savaşım Derneği  adına Doç. Dr. Selma Tosun tarafından hazırlanmıştır.

Viral Hepatitle Savaşım Derneği
Saglık Mah, Süleyman Sırrı Cad, No:2/15 Sıhhiye/ANKARA

Tel : (312) 4337426
Fax : (312) 4330654
Email: mail@vhsd.org
Web Site: http://www.vhsd.org

Doç. Dr. Selma Tosun (Yönetim Kurulu Üyesi)
Manisa Devlet Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları MANİSA